Towarzystwo Bursy Gimnazjalnej im. dr. Jana Bednarskiego

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Tablica pamiątkowa dra Jana Bednarskiego w nowotarskiej Bursie Gimnazjalnej

Email Drukuj PDF

Tablica pamiątkowa w Bursie GimnazjalnejPrzedsionek w Bursie GimnazjalnejW ponad stuletnim budynku nowotarskiej Bursy Gimnazjalnej przy ul. Nadowodniej 5 znajduje się niewielka marmurowa tablica pamiątkowa. Z uwagi na niezbyt szczęśliwe położenie, w na ścianie przedsionku po lewej stronie od wejścia, większość osób wchodzących do tegoż gmachu w ogóle jej nie dostrzega. Trudno się zatem spodziewać, aby mieszkańcy naszego miasta wiedzieli o jej istnieniu – a to wielka strata. Poświęcona jest bowiem postaci wyjątkowej jaką niewątpliwie był dr Jan Bednarski znakomity lekarz, społecznik, działacz narodowy czy w końcu poseł na Sejm Krajowy we Lwowie i starosta spisko-orawski.

Warto o nim wspomnieć także dlatego, że miasto Nowy Targ zawdzięcza mu powstanie najważniejszych obiektów użyteczności publicznej, działających nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. Przypomnijmy więc choćby miejscowe gimnazjum, które w momencie jego utworzenia w 1904 r., było pierwszą szkołą średnią na Podhalu, dalej Bursę Gimnazjalną wybudowaną dla ubogiej młodzieży w 1912 r. , czy wreszcie Szpital Powiatowy oddany do użytku w 1914 r. mieszkańcom Podhala, Spisza i Orawy. Z jego inicjatywy zrealizowano szereg innych ważnych przedsięwzięć, jak choćby powstanie kolei z Nowego Targu do Suchej Góry, czy utworzenie „Gazety Podhalańskiej”. Jakkolwiek zajmował wiele eksponowanych stanowisk państwowych i samorządowych, angażował się również w działalność społeczną i charytatywną. Przede wszystkim jednak złotymi zgłoskami na kartach naszych dziejów zapisała się jego działalność budzicielska na Spiszu i Orawie. Nieocenione zasługi położył na rzecz rozwoju podhalańskiej i nowotarskiej oświaty, dlatego 23 lipca 1904 r. Rada Miasta podjęła przez aklamację uchwałę na mocy której,  nadano mu tytuł Honorowego Obywatela Nowego Targu.

Nowotarskie Gimnazjum Bursa Gimnazjalna Szpital powiatowy


Wyjątkowa wrażliwość na los polskiej młodzieży mieszkającej za tzw. kordonem na Górnych Węgrzech, ale także tej ubogiej z Podhala pragnącej się kształcić i zdobywać wiedzę, pozostawała silną motywacją do podjęcia ogromnego wysiłku zbudowania nowoczesnej Bursy Gimnazjalnej. Ów projekt szybko zyskał zwolenników i ostatecznie zakończył się sukcesem. Został on podniesiony przez Księdza Biskupa Anatola Nowaka do rangi przełomowego wydarzenia, w trakcie uroczystego poświęcenia gmachu 20 czerwcu 1913 r.

To olbrzymie zaangażowanie i praca społeczna zyskała uznanie w oczach działaczy Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej p.w. św. Stanisława Kostki. Podczas Walnego Zgromadzenia, jakie miało miejsce w Nowym Targu 28 stycznia 1914 r., zawnioskowano o nadanie dr Bednarskiemu godności członka Honorowego Towarzystwa. W tym samym czasie przygotowano drugą uchwałę, w której czytamy: „Walne Zgromadzenie uchwala wmurować w przedsionku Bursy tablicę pamiątkową na cześć dra Bednarskiego” . Oba wnioski zostały przyjęte na stojąco przez aklamację. Następnie wybrano komitet społeczny dla wmurowania tablicy pamiątkowej w składzie następującym: Jan Tadeusz Dziedzic, Izaak Gibas, Eugeniusz Gołębiowski, Feliks Gwiżdż, Michał Kabłak i Stanisław Wilk. Zgodzono się także, iż środki na realizację tej uchwały, nie będą pochodziły z funduszy Towarzystwa, które miały być przeznaczane na działalność statutową, ale dobrowolnych składek zbieranych przez sekretarza komitetu i bursy prof. Jana Tadeusza Dziedzica.

W celu realizacji podjętej uchwały rozpoczęto gromadzenie niezbędnych środków finansowych. Nie zachowały się dokumenty obrazujące poziom zaangażowania poszczególnych działaczy czy też innych ofiarodawców. Faktem jednak bezspornym pozostaje, iż do lipca 1914 r. pomysłu nie udało się sfinalizować. Dalszą zbiórkę uniemożliwił wybuch Wielkiej Wojny.

Wydarzenia polityczne w całej Europie, zawieszenie nauki w gimnazjum, ale przede wszystkim utworzenie w gmachu Bursy Gimnazjalnej szpitala Czerwonego Krzyża, zepchnęły na dalszy plan realizację uchwały. Zaangażowanie dra Jana Bednarskiego w proces odzyskiwania przez Polskę niepodległości, jego aktywna działalność na rzecz Spisza i Orawy, w tym w akcję plebiscytową oraz ostateczny kształt południowej granicy II Rzeczypospolitej, potwierdzały nie po raz pierwszy zresztą,  jak dużego formatu był człowiekiem. Dlatego do pomysłu uhonorowania go tablicą pamiątkową ponownie wrócono na początku lat dwudziestych XX w. Utworzony jeszcze przed wojną komitet w nieco zmienionym składzie, rozpoczął ponownie zbiórkę funduszy na wykonanie i wmurowanie tablicy pamiątkowej.

Należy w tym miejscu wspomnieć, iż czas na realizację tego pomysłu nie był najszczęśliwszy z kilku powodów, a szczególnie niekorzystny dla samej Bury Gimnazjalnej. Borykała się ona bowiem z dużymi problemami finansowymi wynikającymi z szybko rosnących cen produktów żywnościowych a także relatywnie mniejszych wpływów ze składek i darowizn oraz dotacji z urzędów gmin. W jednym z numerów „ Gazety Podhalańskiej” dr Bednarski opublikował artykuł – apel o wsparcie dla młodzieży uczącej się w nowotarskim gimnazjum i mieszkającej w miejscowej w bursie. Wystosował również odezwę do proboszczów i naczelników okolicznych gmin o przekazywanie produktów żywnościowych. Ponadto, w tym samym czasie rozpoczęła się ogólnopodhalańska zbiórka na rzecz ufundowania tablicy pamiątkowej poświęconej poległym i zmarłym na wojnie światowej profesorom, uczniom i absolwentom nowotarskiego gimnazjum. Niewątpliwie czynniki te miały decydujący wpływ zarówno na czas w jakim zgromadzono potrzebne środki jak również na formę oraz wielkość samej tablicy pamiątkowej. Niemniej jednak uchwałę Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej z 28 stycznia 1914 r. udało się ostatecznie zrealizować w 1922 r. po blisko 12 latach od jej uchwalenia. Zbiegło się to z okrągłym jubileuszem 10-lecia powstania gmachu Bursy Gimnazjalnej.

Uroczystości odsłonięcia pamiątkowej tablicy odbyły się w sobotę 6 maja 1922 r. i były doskonałą okazją do wyrażania wdzięczności dr Janowi Bednarskiemu za jego wieloletnie zaangażowanie w sprawy społeczne, gospodarcze i polityczne na rzecz mieszkańców regionu. Jak pisano wówczas w lokalnej prasie, był on (…) prawdziwym dobrodziejstwem dla młodzieży Spisza i Orawy i całego Podhala.

Na uroczystości przybyło wielu dostojnych gości m.in. Władysław Trześniowski starosta nowotarski, hr. Jerzy Uznański marszałek powiatu, ks. dziekan Piotr Krawczyński z Ludźmierza oraz przedstawiciele wojska, władz szkolnych i urzędów oraz delegaci ludności powiatu. Ks. szambelan Piotr Krawczyński w asyście ks. prof. Ferdynanda Sznajdrowcza, ks. Czesława Łukasika i ks. Sojki odprawili w auli gimnazjalnej uroczyste nabożeństwo podczas, którego dziekan wygłosił płomienne kazanie przybliżając postać i dokonania dr Jana Bednarskiego. Następnie głos zabrał Jakub Zachemski Dyrektor Gimnazjum, dziękując „wielkiemu dobrodziejowi młodzieży, którego nazwisko wielokrotnie powtarzają rok rocznie wszystkie sprawozdania gimnazjalne”. Natomiast uczeń ósmej klasy Emil Jabłoński złożył hołd i wyrazy wdzięczności w imieniu uczniów Spisza, Orawy i Podhala. Podczas uroczystości oprawę muzyczną zapewniła orkiestra gimnazjalna pod kierunkiem p. J. Stiastnego, a chór uczniów pod batutą prof. F. Rutkowskiego odśpiewał okolicznościowe pieśni, w tym  kantatę p. Liberakowej.

Po nabożeństwie uroczystości przeniosły się do Bursy Gimnazjalnej. Tutaj wyrazy wdzięczności za trud kształtowania postaw patriotycznych i obywatelskich złożył ks. Sojka, w imieniu wszystkich wychowanków Bursy. Następnie po krótkiej, a serdecznej przemowie, starosta Władysław Trześniowski odsłonił tablice pamiątkową:

DR. JANOWI BEDNARSKIEMU

ZAŁOŻYCIELOWI BURSY

1912

Po części oficjalnej wszyscy uczestnicy zostali zaproszeni na skromne śniadanie. W jego trakcie nie zabrakło wyrazów hołdu i wdzięczności okazywanych dr Bednarskiemu. W relacji opublikowanej w „Słowie Polskim” możemy przeczytać: „Z przemów, które wygłoszono potem w czasie skromnego śniadania dowiedziano się, że niejeden dobry, a wielki czyn spełnił dla Podhala dzisiejszy starosta spisko-orawski. Wspaniały, a tak niezbędny szpital powiatowy w Nowym Targu, sprawa gimnazjum, założenie Gazety Podhalańskiej, prócz pracy na Spiszu i Orawie i bardzo wiele innych dzieł dobra publicznego – to owoce pracy cichego, a pełnego trudów życia Zacnego jubilata.”

Z kolei „Gazeta Podhalańska” opisująca obszernie na swoich łamach tą ważną dla społeczności lokalnej uroczystość, zwróciła uwagę na bardzo wymowny i przede wszystkim szalenie miły dr Bednarskiemu dar. Oto bowiem, „Po odsłonięciu tablicy p. starosta Trześnowski wręczył Drowi Bednarskiemu książeczkę na 359 tys. mk zebranych w całości w cichości serca na stypendia dla uczniów. Przy stole dzięki hojności obecnych, a to p. Marszałka Uznańskiego, który na ten cel przeznaczył 113 tys. mk, p. rejenta Horka, który ofiarował 35 tys. mk i jednego ze znanych z hojności obywatela, który ofiarował również kilkanaście tysięcy mk, suma to doszła do 535 tys. mk. Przy dzisiejszym braku gotówki jest to dar królewski! W ten sposób uczczono zasługi nieskazitelnego pracownika społecznego, wielkiego dobrodzieja powiatu i młodzieży, uczczono, co się rzadko u nas zdarza za życia i zachęcono do dalszej cichej, a skutecznej pracy. Za to Komitetowi, który urządził tę podniosłą uroczystość, należy się pełne uznanie i wdzięczność.”

Pamięć o dokonaniach dra Bednarskiego była żywa nie tylko za jego życia, jak słusznie zauważył dziennikarz „Gazety Podhalańskiej”, ale również po jego śmierci w dniu 7 kwietnia 1926 r. Wyrazem tej pamięci jest m.in. ulica jego imienia jaka znajduje się nieopodal Szpitala Powiatowego w Nowym Targu. Należy wspomnieć o jeszcze jednej inicjatywie. Otóż, w roku jubileuszu 100-lecia powstania Bursy Gimnazjalnej pojawiła się propozycja ufundowania tablicy pamiątkowej będącej wyrazem wdzięczności za jego działalność na rzecz miasta i regionu. Planowano wmurować ją na ścianie budynku, w którym mieszkał przez większość swojego życia i tutaj zmarł. Niestety, mimo podjętych starań pomysłu ostatecznie nie udało się zrealizować.

Poświęcenie tablicy w kościele św. Marcina w BystrejDruga tablica, obok tej znajdującej w Bursie Gimnazjalnej, poświęcona dr Janowi Bednarskiemu znajduje się w Bystrej Podhalańskiej w jego rodzinnej miejscowości. Została uroczyscie poświęcona 12 czerwca 2011 r. w kościele parafialnym p.w. św. Marcina. Była to wspólna inicjatywa Zarządu Głównego Związku Podhalan, Parafii św. Marcina w Bystrej oraz Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej i Polskiego Towarzystwa Historycznego. Uroczystościom tym towarzyszyła wystawa historyczna oraz spektakl teatralny oparty na życiu i działaności dr Bednrskiego w wykonaniu młodzieży miejscowej szkoły.

 

 

Robert Kowalski (UR)