Towarzystwo Bursy Gimnazjalnej im. dr. Jana Bednarskiego

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Zarys działalności Towarzystwa

Email Drukuj PDF

Dnia 12 stycznia 2007r. minęła 15 rocznica reaktywowania Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej im. Jana Bednarskiego pod wezwaniem św. Stanisława Kostki.
Początki Towarzystwa sięgają jednak do pierwszych lat XX w., a konkretnie do roku 1904. W tym roku, dzięki długoletnim staraniom wielu osób, w tym dr. Jana Bednarskiego*, posła na Sejm Krajowy, cesarz Franciszek Józef I raczył "najłaskawiej najwyższym rozporządzeniem z dnia 5 lipca 1904 r. zezwolić na utworzenie rządowego gimnazjum w Nowym Targu." Wiedząc, że do gimnazjum będzie uczęszczała młodzież z Podhala, Spisza, Orawy, młodzież często biedna, że pojawią się problemy z zakwaterowaniem uczniów, dr Jan Bednarski wystąpił z inicjatywą powołania Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej. Dzięki jego staraniom dnia 4 grudnia 1904 r. ukonstytuowało się Towarzystwo Bursy im. św. Stanisława Kostki.
A zatem dzieje Towarzystwa będą związane z działalnością nowotarskiego gimnazjum, chociaż stowarzyszenie będzie niezależne od szkoły.
Cele jakie postawiło sobie Towarzystwo to: "dostarczanie ubogiej katolickiej młodzieży pobierającej naukę w tutejszym gimnazjum, opieki i pomocy, czy to moralnej czy materialnej. Do osiągnięcia powyższego celu nieodzownym jest w pierwszej linii stworzenie gmachu bursy obliczonego na 50 mniej więcej wychowanków, jako ogniska wychowawczego dla zbiegającej się do Nowego Targu zewsząd dziatwy przeważnie góralskiej."
Od początków swojej działalności Towarzystwo skupiło się z jednej strony na niesieniu pomocy materialnej biednym uczniom gimnazjum, a z drugiej na działaniach zmierzających do pozyskania środków materialnych na budowę bursy (internatu) dla młodzieży uczęszczającej do pierwszej na terenie powiatu nowotarskiego szkoły średniej.
W sprawozdaniu z działalności za rok 1906/07 czytamy "Od początku istnienia Stowarzyszenia udzielono 3 uczniom najbiedniejszym wsparcia na sprawienie mundurków i na zakup książek szkolnych. Towarzystwo Bursy im. św. Stanisława Kostki utrzymuje od 3 lat jednego ucznia płacąc za niego miesięcznie 16 K za stancję, nadto sprawiło jemu ubranie i książki, w ogóle wydaje na uczniów tutejszego zakładu rocznie około 200 K." Dzięki zabiegom członków Towarzystwa w roku szkolnym1906/07 - 17 nowotarskich rodzin dawało nieodpłatnie 52 obiady i 14 kolacji tygodniowo biednym uczniom. Ten kierunek działalności był kontynuowany w latach następnych.
Drugi główny nurt zainteresowań to gromadzenie środków pieniężnych na budowę bursy. W tym celu zwracano się do osób prywatnych i różnych instytucji o wsparcie finansowe. Starano się uzasadnić, że inicjatywa budowy wykracza poza potrzeby środowiska lokalnego. Świadczy o tym list dyrektora gimnazjum dr. Kazimierza Krotoskiego skierowany do prof. Leona Mańkowskiego, w którym czytamy ,,Ponieważ znaczna część uczniów znajduje się na stancjach u ludzi socjalizmem zarażonych, jest niebezpieczeństwo, iż propaganda przewrotu wedrze się do serc, jeszcze nie zepsutej, tyle obiecującej oświaty górskiej (…) Uchronić od tej zarazy umysłowej naszych czasów może jedynie dobrze prowadzona bursa. (…) W naszem na polskich kresach położonem Podhalu mamy nie tylko lokalne zadanie do spełnienia, ale także ogólnonarodowe dla znacznej części polskiego Spisza i Polskiej Orawy (…) Być może, że nasze trudne położenie i nasze polskie cele wychowawcze uzna J. W. Pan Profesor za tyle ważne pod względem społecznym i narodowym, by w tę stronę skierować na chwilę strumień swej dobroczynności’’.
Przesłane po całym powiecie i kraju odezwy - co możemy przeczytać w sprawozdaniu z czynności Towarzystwa - odniosły pozytywny skutek. Do 1909 r. zebrano ponad 20 000 K.
W celu pozyskania środków finansowych organizowano kwesty i bale dobroczynne. Festyn zorganizowany w sierpniu 1908 r. przez dr. J. Bednarskiego, wicemarszałka Andrzeja Lgockiego i Stowarzyszenie WPP Salomejek w Zakopanem przyniósł 587 K, 45 H. Bal zorganizowany przez dr. Andrzeja Chramca w styczniu 1913 r. dał dochód w wysokości 2774 K. To tylko niektóre imprezy organizowane przez członków Towarzystwa wśród których dominowali profesorowie Gimnazjum i znaczące osoby w powiecie. Zwracano się o wsparcie finansowe do władz starostwa, gmin i instytucji. W sprawozdaniach podających darczyńców możemy przeczytać; Gmina Nowy Targ – 100 K, Biały Dunajec – 100 K, Zakopane – 150 K, Jordanów – 50 K, Rada Powiatowa Nowotarska – 500 K, Sejm Krajowy – 100 K, Towarzystwo Pożyczkowe w Jordanowie – 50 K. Dochód przynosiło będące własnością Towarzystwa pierwsze kino w Nowym Targu, tzw. Kinoteatr Tatry.
Równocześnie z pozyskiwaniem środków materialnych Towarzystwo zabiegało u władz miasta o przekazanie działki pod budowę. Starania zakończyły się sukcesem. Rada Gminy Nowego Targu dnia 13 marca 1908 r. podjęła uchwałę o nieodpłatnym przekazaniu Towarzystwu działki przy ulicy Nadwodniej. Kontrakt darowizny został podpisany 1 stycznia 1909 r. Podpisy złożyli - ze strony gminy miasta Nowego Targu – burmistrz Józef Rajski oraz asesorzy: Jan Baliński i Marcin Głąbiński. Towarzystwo reprezentowali: przewodniczący dr J. Bednarski oraz sekretarz Jan Tomasz Dziedzic. Gmina przekazując Towarzystwu określone parcele na "wyłączną i wieczystą własność", zastrzegła sobie prawo "iż w razie gdyby gimnazjum w Nowym Targu, lub też obdarowana obecnie bursa gimnazjalna przestały istnieć, będą wracać na powrót bez jakiegokolwiek wynagrodzenia na własność gminy miasta Nowego Targu."
Po otrzymaniu działki Towarzystwo rozpoczęło starania o zezwolenie na rozpoczęcie budowy. Zgodę uzyskało 1 czerwca 1911 roku. Kosztem 80 950 K wybudowano i urządzono budynek. Koszt budowy wyniósł 58 179 K, a urządzenie wnętrz 22 771 K. Brakujące środki w wysokości 30 000 K pożyczono w Kasie Pożyczkowej.
Budynek Bursy 20 czerwca 1913 r. poświęcił i nadał mu imię św. Stanisława Kostki ks. biskup Anatol Nowak. W Księdze Pamiątkowej z tej okazji pozostał wpis:

Niechaj błogosławieństwo Boże spoczywa nad tą instytucją, by młodzież tutaj wychowywana i moralnie i fizycznie zdrowa, pomnażała chwały Panu Bogu i pożytku ojczyźnie.

W Nowym Targu , Dnia 20 czerwca 1913
Anatol Nowak
Biskup sufragan Krakowski

 

Było to ważne wydarzenie w życiu Towarzystwa. Idea, która przyświecała jego powstaniu, została zrealizowana. W dowód wdzięczności dr Jan Bednarski otrzymał honorowe członkostwo Towarzystwa, a w budynku bursy wmurowano tablicę pamiątkową z napisem:


DR. JANOWI BEDNARSKIEMU
ZAŁOŻYCIELOWI BURSY
1912

 

Teraz Towarzystwo  skupiło się na prowadzeniu bursy. Powołano prefekta, który będzie nią kierował i opiekował się młodzieżą. Został nim ks. Jan Bułat. W okresie międzywojennym obowiązki prefekta pełnili: prof. Andrzej Świętek, ks. Michał Kania, ks. Franciszek Karabuła. W pięknym, dobrze wyposażonym budynku mieszkało od 50 do ponad 60 wychowanków. Za pobyt w bursie uczniowie a faktycznie ich rodzice lub opiekunowie wnosili opłaty miesięczne. Zobowiązani także byli do świadczeń w postaci ziemniaków i tłuszczu.
Bursę wspierały instytucje i prywatne osoby, chociaż były lata, gdy w sprawozdaniach pojawiały się zapisy ,,dawniej dary dla bursy bywały dość częste - obecnie zmalały do zera - a przecież taka instytucja powinna być drogą dla wszystkich‘’. Biedni uczniowie mogli ubiegać się o zwolnienie z opłat lub zniżkę przedkładając ,,podanie z potwierdzonym przez Urząd Gminny i Parafialny świadectwem niezamożności’’.
Tu nasuwa się pytanie, ilu uczniów otrzymywało zwolnienia lub ulgi? Sięgając do sprawozdań, możemy przeczytać. ,,W roku szkolnym 1926/27 ze zniżek korzystało 9 wychowanków, a 4 zwolnionych było z opłat.’’ Ale już roku szkolnym 1927/28 na 60 mieszkających uczniów zniżki otrzymało 46, a 4 zwolniono z opłat. Świadczy to o prężnej działalności Towarzystwa. Potwierdzają to protokoły z posiedzeń Komisji Rewizyjnej. W protokole za rok szkolny 1936/37 czytamy ,,wszystkie pozycje tak przychodowe jak i rozchodowe znaleziono w należytym porządku (…) wykazany zysk w kwocie 534 zł 07 gr jest czystym dochodem za rok administracyjny 1936/37.” W roku następnym tj. 1937/38 „zysk Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej im. dr. Bednarskiego pod wezwaniem św. Stanisława Kostki wyniósł 2776,69 zł.” Komisja Rewizyjna w składzie: przewodniczący – Alfred Kadora oraz członkowie: prof. Kazimierz Baran i prof. Józef Bryniczka zaleciła Towarzystwu utworzenie z dochodów kina specjalnego funduszu z przeznaczeniem go na stworzenie silnej podstawy pod przedsiębiorstwo kinowe w formie własnej sali. Tego jak i innych planów Towarzystwo nie zrealizowało, ponieważ wybuch II wojny światowej przerwał jego działalność.
Po wojnie Towarzystwo nie wznowiło działalności, można powiedzieć, że pamięć o nim powoli ulegała zapomnieniu.
Jakie były zatem, po 54 latach, przyczyny jego reaktywowania?
1 września 1991 r. objąłem obowiązki dyrektora szkoły. Wśród uczniów znajdowała się liczna grupa młodzieży potrzebująca pomocy materialnej. Z drugiej strony istniała konieczność wyposażania szkoły w nowoczesne pomoce dydaktyczne, jak też podjęcia niezbędnych prac remontowych. Pieniędzy na w/w cele w budżecie szkoły nie było. Zastanawiałem się gdzie szukać środków? Jak rozwiązywać problemy finansowe?
Podczas rozmowy z nieżyjącym już absolwentem szkoły z roku 1932, ś. p. Józefem Króżlem padła propozycja by powołać fundację. Znając historię szkoły wiedziałem, że w okresie międzywojennym działało Towarzystwo Bursy Gimnazjalnej. Po przeprowadzeniu rozmów z kilkunastoosobową grupą absolwentów, sympatyków i rodziców uczniów postanowiliśmy podjąć starania o reaktywowanie Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej im. dr. Jana Bednarskiego pod wezwaniem św. Stanisława Kostki. Został opracowany Statut. Zebranie w budynku liceum odbyło się 16 listopada 1992 r. Grupa założycielska liczyła 17 osób. Byli to: Józef Króżel, Władysława Szczurek, Elżbieta Batkiewicz, Małgorzata Cyrwus, Danuta Hajnos, ks. Mieczysław Łukaszczyk, Kazimierz Świerczek, Lesław Kozak, Franciszek Janczy, Jerzy Kolaska, Zbigniew Knurowski, Jacenty Rajski, Jan Hajnos, Wincenty Bryniarski, Bronisław Chlebek, Edward Ślemp, Władysław Chowaniec.
Wybrano 5 osobowy Komitet Założycielski, który w imieniu członków założycieli wystąpił do Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu o rejestrację.
Towarzystwo postanowieniem sądu zostało wpisane do rejestru Stowarzyszeń dnia 12 stycznia 1993 r.
Cele statutowe Towarzystwa to przede wszystkim: niesienie pomocy finansowo-rzeczowej dla najzdolniejszej i potrzebującej młodzieży uczęszczającej do I Liceum Ogólnokształcącego im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu. Wspomaganie w/w Liceum przez zakup i udostępnianie nowoczesnego sprzętu dydaktycznego oraz niesienie innych form pomocy. Współdziałanie z Dyrekcją Szkoły w zakresie utrzymania właściwej struktury technicznej budynków szkoły.
Zauważamy, że cele reaktywowanego Towarzystwa nawiązują do założeń pierwotnych w zakresie niesienia pomocy uczniom, nie zakładają jednak prowadzenia internatu a idą w kierunku niesienia pomocy materialnej szkole, czego w pierwotnym statucie nie było. Wynikały one ze zmian społeczno-ekonomicznych i nowych potrzeb szkoły. Środki na realizację powyższych celów Towarzystwo planowało zdobywać – o czym mówi statut - poprzez „pozyskiwanie sponsorów, przyjmowanie darowizn i składek. Prowadzenie działalności dydaktyczno-oświatowej. Prowadzenie działalności reklamowej i wydawniczej. Inicjowanie, wspieranie i nawiązywanie współpracy członków Towarzystwa z podmiotami zagranicznymi. Prowadzenie działalności gospodarczej według ogólnych zasad określonych w ustawie o „Działalności pożytku publicznego i wolontariacie.”
Po ukonstytuowaniu zarządu i wyborze przewodniczącej, którą została Danuta Hajnos pełniąca tę wybieralną kadencyjnie funkcję w dalszym ciągu - Towarzystwo rozpoczęło działalność statutową.
Opracowano projekt i wydrukowano cegiełki o nominałach 500 000, 100 000, 50 000 oraz 10 000 zł. i zajęto się ich rozprowadzaniem; m. in. w czasie zjazdów jubileuszowych absolwentów szkoły. Wciągnięto w to także instytucje społeczne i urzędy państwowe. Wystąpiono do Sądu Rejonowego w Nowym Targu o przejęcie działki budowlanej przy ulicy Kazimierza Wielkiego. W świetle dokumentów działkę Towarzystwo przedwojenne nabyło na podstawie umowy sprzedaży od Albiny z Drożdżów Ekiertowej w 1939 r. Po przejęciu działkę wydzierżawiono pod działalność handlową. Dochody z dzierżawy przeznaczane są na cele statutowe. Podjęto zabiegi o zwiększenie składu osobowego członków Towarzystwa. W protokole z 23 kwietnia 1993 r. zanotowano: "Na zebranie przyszły zaproszone osoby. Osób tych było stosunkowo mało do ilości rozniesionych zaproszeń. (…) Były deklaracje o wstąpieniu do towarzystwa". Liczba członków zwiększyła się o 15. Byli to: Alicja Chlebek, Jadwiga Kolasa, Marian Rajski, Józef Trzciński, Andrzej Hadowski, Jan Knurowski, Zbigniew Rajski, Barbara Szatko, Marian Błaszkiewicz, Mieczysław Olcoń, Ewa Gawęska, Mieczysław Nenko, Anna Rayska-Grzesiak, Adam Rajski, Zbigniew Pawlikowski. Dla większości przynależność do Towarzystwa ograniczyła się do złożenia deklaracji o przystąpieniu. W latach następnych do Towarzystwa wstąpiły: Elżbieta Pustówka-Bizub, Urszula Ossowska i Mirosława Czyż.
W kwietniu 1994 r. Towarzystwo rozpoczęło działalność gospodarczą przejmując Zespół Usług Projektowych, który 30 grudnia 1996 r. został rozwiązany. W marcu 1995 r. w ramach Towarzystwa rozpoczął działalność Ośrodek Szkoleniowy wpisany do ewidencji Szkół i Placówek Niepublicznych przez Kuratorium Oświaty w Nowym Sączu. Ośrodek był  organizatorem kursów: komputerowych, przygotowujących do egzaminów eksternistycznych z zakresu liceum, nauki języków obcych oraz przygotowujących do egzaminów wstępnych do szkół średnich. Jego działalność trwała do 2004 r. i była ważnym źródłem dochodów Towarzystwa.
Wpłaty członków na fundusz założycielski, środki uzyskiwane z dzierżawy i ze sprzedaży cegiełek oraz dochody z działalności gospodarczej umożliwiały realizację celów statutowych.
Do Towarzystwa zaczęły wpływać podania od rodziców i uczniów w których możemy przeczytać: "Zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie mi bezzwrotnej sumy pieniężnej dla córki (…) na zakup odzieży zimowej…." czy "Uprzejmie proszę o udzielenie zapomogi finansowej z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziny." lub "Zwracam się z prośbą o udzielenie mi stałej pomocy materialnej do końca bieżącego roku szkolnego"… i adnotacja akceptacji ze strony Towarzystwa.
Oprócz zapomóg dla uczniów, nagród dla finalistów i laureatów olimpiad, konkursów i zawodów sportowych, pojawią się dofinansowania do wycieczek i wymiany młodzieży ze szkołami zagranicznymi. Ze środków Towarzystwa zakupiono komputery. Towarzystwo partycypowało w kosztach remontów budynków szkoły, a nawet pokrywało wydatki szkoły na zakup opału i energii elektrycznej. Z dokumentów wynika, że wydatki Towarzystwa w latach 1993 - 2003 wyniosły: (po denominacji) - 169 785,00 zł .
Na co wydatkowano powyższą kwotę?

 

Stypendia dla uczniów 1500,00 zł
Dopłaty do obiadów 143,50 zł
Dopłaty do wycieczek i wymiany zagranicznej uczniów 3579,00 zł
Zapomogi dla uczniów 3690,00 zł
Nagrody dla finalistów i laureatów olimpiad, konkursów i zawodów sportowych 3597,00 zł
Zakup komputerów dla szkoły 5237,00 zł
Sponsorowanie Konkursu Wiedzy o UJ 600,00 zł
Zakup mebli i wykładzin 3013,00 zł
Zakup oleju opałowego 7240,00 zł
Opłata za energię elektryczną 2384,00 zł
Partycypowanie w modernizacji i remontach budynków szkoły* 124770,00 zł

 

*(kotłownia olejowa i centralne ogrzewanie, ocieplenie sali gimnastycznej od strony północnej, malowanie korytarzy i sal lekcyjnych w budynku szkoły i internatu, remont dachu internatu, remont ogrodzenia, naprawa instalacji odgromowej, wymiana części stolarki okiennej w budynku internatu.) Pozostałe wydatki to: zakup materiałów biurowych dla TBG i ZSO, koszty projektu i wydruk cegiełek, opłaty bankowe, pocztowe, sądowe i podatki.

 

Towarzystwo, jako instytucja społeczna, za swoją działalność na rzecz I Liceum Ogólnokształcącego im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu w roku 1996 otrzymało Odznakę honorową "Za zasługi dla oświaty", przyznawaną przez Ministerstwo Oświaty i Wychowania.
Były przypadki, że Towarzystwo wspomagało Komitet Rodzicielski. W dokumentach za 1997 r. czytamy "W związku z kłopotami finansowymi na cele bieżące, Komitet Rodzicielski zwraca się z uprzejmą prośbą o udzielenie pożyczki w kwocie 1500 zł. Pożyczkę zobowiązujemy się zwrócić do 30. 09. 1997 r."
W roku 2002 zostały zaprojektowane i wydrukowane nowe cegiełki o nominałach 10, 20, 50 i 100 zł o wartości 127 000 zł. Poprzednie, sprzed denominacji, niewykorzystane, komisyjnie zostały zniszczone. Lata 2003 - 2004 to także renowacja nagrobków ś. p. Ludwika Czecha - dyrektora liceum 1920 – 1939 oraz organizatora, a po śmierci patrona Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej – ś p. dr. Jana Bednarskiego. Koszty renowacji wyniosły 4900 zł .
Ponieważ władze Starostwa Nowotarskiego nie miały podstaw prawnych do przejęcia budynku byłego internatu, dlatego Towarzystwo w latach 2003 – 2004 w wyniku starań stało się jego prawnym właścicielem. Budynek w dalszym ciągu pozostaje w użytkowaniu szkoły. Prowadzone są w nim dla uczniów liceum, lekcje z języków obcych.
Poważnym wyzwaniem były przygotowania i obchody 100-lecia szkoły w 2004 r.
Stowarzyszenie włączyło się czynnie w prace organizacyjne oraz w finansowe wsparcie uroczystości. Jako rekompensatę Komitet Organizacyjny po zakończeniu jubileuszu przekazał do dyspozycji Towarzystwa niewykorzystane gadżety: książki, koszulki, krawaty. Są one w formie nagród, corocznie przekazywane uczniom liceum na zakończenia roku szkolnego.
Podjęte przez Zarząd starania o wpisanie Towarzystwa do rejestru Organizacji Pożytku Publicznego przyniosły pozytywne efekty. Od 2006 r. na subkonto TBG NR 27 1060 0076 0000 3300 0040 0295 można wpłacać 1% podatku dochodowego.
Z tego tytułu na powyższe konto w 2006 r. w płynęło 3 234,03 zł.
Inne źródła dochodu w ostatnich 2 latach to wpływy z dzierżawy działki, wynajmu pomieszczeń w budynku byłego internatu na zajęcia w soboty i niedziele Centrum Szkoleniowemu „Żak,’’ sprzedaży cegiełek i książek „Jubileusz Goszczyńskiego’’ oraz składek członkowskich. Dochody zostały przeznaczone zgodnie z podaniami składanymi przez uczniów, nauczycieli i dyrekcję na:

 

Stypendia i zapomogi 2150,00 zł
Dofinansowanie wymiany uczniów ze szkołami zagranicznymi 3100,00 zł
Dofinansowanie wycieczki w Bieszczady w ramach obchodów 40-lecia Szkolnego Koła PTTK 1000,00 zł
Dofinansowanie edukacyjnego wyjazdu uczniów na wyspę Bornholm 1600,00 zł
Zakup wiecznych piór na nagrody dla wyróżniających się uczniów 1010,00 zł
Zakup mebli dla szkoły 2500,00 zł
Zakup pomocy do nauki języka angielskiego (ze środków przekazanych przez dr. Goldberga) 1130,00 zł

 

Do tego dochodzi wymiana 6 okien w budynku internatu, zakup materiałów malarskich niezbędnych do malowania sal, opłaty za prowadzenie księgowości i inne wydatki związane z działalnością Towarzystwa.
Ta, w zarysie scharakteryzowana działalność Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej im. Jana Bednarskiego pod wezwaniem św.Stanisława Kostki, reaktywowanego 15 lat temu, to społeczne zaangażowanie kilkunastoosobowej grupy osób - absolwentów liceum lub rodziców byłych uczniów - którzy postanowili w jakimś stopniu realizować ideały które legły u źródeł powstania Towarzystwa. W roku 1919 Towarzystwo liczyło 90 członków, obecnie biorąc pod uwagę podpisy na listach obecności 10-12 osób.

Dzięki zaangażowaniu i zapałowi do pracy społecznej Przewodniczącej Towarzystwa, Zarządu i pozostałych członków, stowarzyszenie realizuje cele statutowe, myśli o nowych źródłach dochodów i patrzy z optymizmem w przyszłość. Liczy także, że wśród członków znajdą się profesorowie liceum na rzecz którego prowadzi działalność.


Franciszek Janczy


*Dr Jan Bednarski (1860-1926) ur. w Bystrej k. Jordanowa. Lekarz powiatowy w Nowym Targu, poseł na sejm krajowy (1901-1913). Inicjator wielu przedsięwzięć, m. in. powołania gimnazjum, bursy gimnazjalnej, szpitala powiatowego. Współzałożyciel „Gazety Podhalańskiej”.